صدرالدین فلاح؛ سه سال پس از عبور از محدودیتهای کرونایی و در حالی که گمان میرفت ایران با توجه به مزیتهای منحصربهفرد فرهنگی، تاریخی و طبیعی بتواند سهمی قابل توجه در بازار جهانی گردشگری کسب کند، گزارشها از تیرماه ۱۴۰۳ نشان میدهد که اقتصاد گردشگری کشور همچنان درگیر بیبرنامگی، فرار سرمایه و ضعف ساختاری است.
طبق گزارش اخیر وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در سه ماهه اول امسال، تنها حدود ۹۰۰ هزار گردشگر خارجی وارد کشور شدهاند؛ رقمی که نهتنها کمتر از هدفگذاری دو میلیون نفری دولت در بهار بوده، بلکه نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۲ نیز کاهش ۷ درصدی داشته است.
زیرساختها، حلقه مفقوده توسعه
بررسی وضعیت استانهایی چون فارس، اصفهان، آذربایجان غربی و خراسان رضوی نشان میدهد که بسیاری از مناطق گردشگری با مشکلاتی چون نبود خطوط هوایی منظم، ضعف سیستم حملونقل ریلی، کمبود هتلهای باکیفیت و بینظمی در خدمات شهری مواجهاند. در شیراز، گردشگران خارجی از قیمتهای چندگانه برای بازدید از اماکن تاریخی شکایت دارند، و در مشهد، ازدحام و عدم مدیریت زائرپذیری در ایام پرتردد، تجربه سفر را برای بسیاری ناخوشایند کرده است.
گردشگران منطقهای؛ نجاتبخش موقت یا فرصت ازدسترفته؟
در غیاب حضور گسترده گردشگران اروپایی و آسیای دور، عمده گردشگران ورودی از کشورهای همسایه مانند عراق، آذربایجان، عمان و افغانستان هستند. اما نبود برنامهریزی برای توسعه گردشگری سلامت، زیارتی و اکوتوریسم باعث شده تا این ظرفیتها نیز به شکلی کامل بالفعل نشوند. بهعنوان مثال، ظرفیت خالی ۴۰ درصدی مراکز درمانی در تهران و شیراز برای توریستهای سلامت، نشانهای روشن از نبود اتصال بین وزارت بهداشت و نهادهای گردشگری است.
توریسم داخلی؛ گرفتار گرانی و نارضایتی
در همین حال، گردشگری داخلی نیز با کاهش تقاضا مواجه است. گزارش میدانی از آژانسهای مسافرتی و سکوهای رزرو آنلاین نشان میدهد که افزایش نرخ تورها، گرانی بلیت هواپیما، و ناامنی جادهای باعث شده بسیاری از خانوارها سفرهای تابستانی خود را محدود یا لغو کنند. در مناطق شمالی کشور، گرچه اشتیاق سفر وجود دارد، اما خدمات گردشگری ناکارآمد، قیمتگذاری غیرمنصفانه، و فقدان نظارت، شکاف عمیقی بین هزینه و کیفیت ایجاد کرده است.
فرصتی که در حال سوختن است
گردشگری میتوانست موتور پیشران اقتصاد غیرنفتی ایران باشد؛ صنعتی که در بسیاری از کشورها با سرمایهگذاری کمتر از نفت، بازدهی بالاتری داشته است. با این حال، تا زمانی که ایران نتواند در سطح بینالمللی تصویر مثبتی از خود ارائه دهد، مشکلات مربوط به روادید را حل نکند، تبلیغات هدفمند انجام ندهد و استانداردسازی خدمات را جدی نگیرد، “جهش گردشگری” صرفاً یک شعار باقی خواهد ماند.
پیشنهاد کارشناسان:
-
بازنگری در سیاست صدور ویزا و ارائه تسهیلات برای گردشگران منطقهای
-
افزایش پروازهای ارزانقیمت داخلی و منطقهای
-
آموزش تخصصی راهنمایان گردشگری و ارتقاء خدمات هتلداری
-
سرمایهگذاری در تبلیغات جهانی از طریق رسانههای بینالمللی
-
اتصال واقعی بین گردشگری با سایر صنایع همچون سلامت، کشاورزی و فناوری اطلاعات
