زهرا زنگنه؛ این روزها سخن از رشد تولید، افزایش سرمایهگذاری و توسعه متوازن در اقصی نقاط ایران بسیار است. از نشستهای هیأت دولت گرفته تا گفتوگوهای اتاق بازرگانی، همه بر ضرورت باز کردن مسیر تولید و تسهیل سرمایهگذاری تأکید دارند. اما در این میان، یک مؤلفه حیاتی در سایه مانده است: حوضههای آبریز.
حوضههای آبریز، نهفقط منبع تأمین آب بلکه شالودهای برای بقای کشاورزی، صنایع، سکونتگاههای انسانی و حتی امنیت غذایی کشورند. در کشوری چون ایران، که در اقلیم خشک و نیمهخشک قرار دارد، هر گونه توسعهی اقتصادی بدون لحاظ کردن ظرفیت و پایداری این حوضهها، مانند ساختن بر ماسههای روان است.
بیتوجهی به حوضههای آبریز، در دهههای گذشته موجب فرونشست زمین، مهاجرت روستاییان، خشک شدن تالابها و بروز تنشهای آبی در مناطق مختلف شده است. در عوض، مدیریت علمی، منطقهمحور و مشارکتجویانهی حوضههای آبریز، میتواند شاهکلید توسعهی پایدار در ایران باشد؛ توسعهای که در آن تولید نه به بهای نابودی منابع، بلکه در هماهنگی با ظرفیتهای اکولوژیک رقم میخورد.
برای مثال، سرمایهگذاری در صنایع کشاورزی در استانهای غربی کشور بدون احیای حوضهی آبریز کرخه، تنها منجر به تکرار تراژدی خوزستان خواهد شد. یا در شرق کشور، رشد صنایع معدنی باید با احیای حوضههای فرامرزی مانند هیرمند و تدوین دیپلماسی آبی پیوند بخورد تا هم پایدار بماند و هم منجر به تقویت جوامع محلی شود.
از طرفی، سرمایهگذاران داخلی و خارجی نیز برای ورود به یک منطقه، بیش از هر چیز به امنیت منابع حیاتی و پایداری زیرساختها مینگرند. حوضههای آبریز، با تأمین آب، تغذیه خاک، ایجاد پوشش گیاهی و تثبیت اقلیم، نقشی بیبدیل در تأمین این الزامات دارند.
سیاستگذاران کشور باید دریابند که نگاه بخشی، تمرکز بر سدسازیهای پرهزینه یا مدیریت متمرکز آب، پاسخگوی چالشهای قرن ۲۱ نیست. ما به نقشهای جامع نیاز داریم که در آن، هر حوضهی آبریز بهمثابه یک واحد توسعهای مستقل و زنده تلقی شود؛ با برنامههایی که از دل مشارکت جوامع محلی، پژوهشهای محیطزیستی و تحلیلهای اقتصادی برآمدهاند.
رشد تولید و سرمایهگذاری، نه در سایه تبلیغات، بلکه بر بستر خاک حاصلخیز، منابع آب پایدار و جوامعی امیدوار به آینده شکوفا میشود. و آن آینده، از دل حوضههای آبریز سالم و احیاشده، قابل تحقق است.
اگر این اتفاقات بیفته که خیلی خوبه ولی …
آیا واقعا این موارد در کشور ما اصلا مورد توجه قرار میگیرن یا صرفا در حد یادداشت های رسانه ای باقی میمونن؟