مریم پرویزی، درمانگر کودک و نوجوان، معتقد است پول توجیبی یکی از راهکارهای آموزش مدیریت پول به کودکان است؛ روشی که علاوه بر تقویت اعتمادبه‌نفس، می‌تواند از زیاده‌خواهی کودک جلوگیری کند و به او فرصت دهد خرید کردن و مدیریت منابع محدود را در محیطی امن تمرین کند.
پول توجیبی؛ بیشتر از چند اسکناس
پول توجیبی قرار نیست فقط پولی باشد که والدین برای خرید خوراکی یا تنقلات در اختیار کودک قرار می‌دهند. هدف اصلی، ایجاد یک فرصت واقعی برای یادگیری است.
کودک باید تجربه کند که پول محدود است و نمی‌توان با آن به همه خواسته‌ها پاسخ داد. اگر امروز تمام پولش را خرج کند، ممکن است فردا چیزی برای خرید نداشته باشد. همین تجربه ساده، کودک را به سمت برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی سوق می‌دهد.
پرویزی پیشنهاد می‌کند این آموزش از حدود چهار سالگی آغاز شود؛ نه به این معنا که کودک از همان ابتدا با مبالغ زیاد سروکار داشته باشد، بلکه برای اینکه مدیریت پول به‌تدریج و طی چند سال تمرین شود.
چهار سال تمرین برای رسیدن به پول توجیبی ماهانه
الگویی که این درمانگر پیشنهاد می‌کند، یک روند چهار ساله دارد. در سال نخست، پول توجیبی به‌صورت روزانه پرداخت می‌شود. کودک باید یاد بگیرد پولی را که از صبح تا صبح روز بعد در اختیار دارد، مدیریت کند.
سال بعد، فاصله پرداخت به یک هفته افزایش پیدا می‌کند. کودک حالا باید یاد بگیرد پولش را از یک هفته تا هفته دیگر مدیریت کند.
در سال سوم، پرداخت‌ها دو هفته یک‌بار انجام می‌شود و در سال چهارم، پول توجیبی به شکل ماهانه در اختیار کودک قرار می‌گیرد.
به این ترتیب، کودک حدود هشت تا ۹ سالگی می‌تواند تجربه مدیریت یک مبلغ ماهانه را به دست آورد؛ تجربه‌ای که نتیجه یک تمرین تدریجی و چندساله است.
مبلغ پول توجیبی نیز قرار نیست برای همه خانواده‌ها یکسان باشد. شرایط اقتصادی خانواده، محل زندگی، گروه همسالان و توان مالی والدین باید در تعیین مبلغ مورد توجه قرار گیرد.
اگر دیر شروع کرده‌ایم، هنوز دیر نشده است
اما خانواده‌ای که این آموزش را از چهار سالگی آغاز نکرده چه باید بکند؟
پاسخ ساده است: از همین حالا شروع کند.
اگر کودک بزرگ‌تر شده باشد، باز هم می‌توان همان مسیر روزانه، هفتگی، دو هفته یک‌بار و ماهانه را طی کرد تا مهارت مدیریت پول به‌تدریج در او شکل بگیرد.
اصل مهم این است که کودک پیامد تصمیم‌های مالی خود را تجربه کند. اگر پول هفتگی‌اش را دوشنبه تمام کرد، نباید سه‌شنبه پول هفته بعد را دریافت کند. باید یاد بگیرد که برای رسیدن به زمان پرداخت بعدی صبر کند.
این تجربه شاید برای کودک در ابتدا خوشایند نباشد، اما دقیقاً همان جایی است که مفهوم «مدیریت» شکل می‌گیرد.
پول توجیبی را ابزار تنبیه نکنید
یکی از اشتباهات مهم والدین این است که پول توجیبی را به ابزار تنبیه تبدیل کنند.
قطع پول توجیبی به دلیل رفتار نامناسب کودک، از نگاه پرویزی روش درستی نیست. پول توجیبی باید تا حد امکان از فرآیند تربیتی و تنبیهی جدا باشد تا کودک بتواند آن را به‌عنوان یک ابزار آموزشی و مالی بشناسد.
البته در شرایط خاص و پس از استفاده از روش‌های دیگر تربیتی، ممکن است محرومیت مالی به‌عنوان یکی از روش‌ها مطرح شود؛ برای نمونه زمانی که نوجوان از پول خود برای خرید محصولی آسیب‌زا استفاده می‌کند. اما این نباید اولین واکنش والدین باشد.
قرار نیست کودک همه پولش را پس‌انداز کند
هدف از پول توجیبی، تبدیل کودک به یک پس‌اندازکننده افراطی نیست.
کودک باید خرج کردن، خرید کردن، دادوستد و حتی مفاهیمی مانند قرض دادن و قرض گرفتن را نیز در حد متناسب با سن خود تجربه کند.
به همین دلیل، بهتر است کودک یاد بگیرد بخشی از پولش را برای خودش خرج کند، بخشی را برای دیگران و بخشی را پس‌انداز کند. خرج کردن برای خود می‌تواند مانع شکل‌گیری روحیه خساست شود، خرج کردن برای دوست یا دیگری سخاوت را تمرین می‌دهد و پس‌انداز نیز مهارت مدیریت مالی را تقویت می‌کند.
البته نکته مهم این است که کودک به‌تدریج خودش به این تقسیم‌بندی برسد و بودجه‌بندی را یاد بگیرد.
وقتی پول تمام شد، دوباره پول ندهید
یکی از سخت‌ترین بخش‌های این آموزش برای والدین، زمانی است که کودک زودتر از موعد پولش را تمام می‌کند.
وسوسه والدین در چنین شرایطی این است که برای جلوگیری از ناراحتی کودک، مبلغ بیشتری در اختیار او قرار دهند یا پول نوبت بعد را زودتر پرداخت کنند.
اما اگر قرار باشد هر بار که پول کودک تمام شد، مبلغ جدیدی در اختیارش قرار گیرد، اساساً فرصت یادگیری از بین می‌رود.
کودک باید بفهمد که میزان خرید او باید با میزان پولی که در اختیار دارد متناسب باشد. اینجاست که مفهوم اولویت‌بندی خواسته‌ها برای او معنا پیدا می‌کند.
پولی که ارزش وسایل را هم به کودک یاد می‌دهد
پول توجیبی تنها به آموزش مدیریت مالی محدود نمی‌شود.
وقتی کودک خودش برای خرید یک وسیله پول می‌دهد، ممکن است ارزش بیشتری برای آن قائل شود. بسیاری از والدین تجربه کرده‌اند که وسیله‌ای را برای فرزندشان خریده‌اند و کودک پس از مدت کوتاهی علاقه خود را به آن از دست داده است.
اما وقتی کودک برای خرید چیزی بخشی از پول خودش را هزینه می‌کند، تصمیم خرید برایش معنای متفاوتی پیدا می‌کند و ممکن است در نگهداری آن نیز دقت بیشتری داشته باشد.
برای خردسالان، «پول خانه» بسازید
برای کودکان کم‌سن‌تر حتی لازم نیست از پول واقعی استفاده شود.
والدین می‌توانند برگه‌هایی شبیه پول طراحی کنند و برای آنها ارزش مشخصی تعیین کنند. کودک در قالب بازی با این پول فرضی خرید می‌کند، پول می‌دهد، باقی‌مانده می‌گیرد و مفهوم مبادله را تمرین می‌کند.
این روش می‌تواند مقدمه‌ای برای آشنایی کودک با مفهوم ارزش و انتخاب باشد، پیش از آنکه پول واقعی در اختیار او قرار گیرد.
پول، واقعیت زندگی است؛ بچه‌ها را از آن دور نکنیم
پول بخشی از واقعیت زندگی امروز است. نمی‌توان کودک را برای همیشه از مفهوم پول، خرید، هزینه و محدودیت‌های اقتصادی دور نگه داشت و انتظار داشت در بزرگسالی ناگهان مدیریت مالی را بلد باشد.
آموزش مالی نیز مانند بسیاری از مهارت‌های دیگر، نیازمند تمرین است؛ تمرینی که بهتر است از تصمیم‌های کوچک و کم‌خطر دوران کودکی آغاز شود.
پول توجیبی اگر درست استفاده شود، صرفاً مبلغی برای خرید خوراکی نیست؛ یک کلاس کوچک و روزمره برای یادگیری انتخاب، صبر، اولویت‌بندی، مسئولیت‌پذیری و «عقل معاش» است.
شاید مهم‌ترین درس این باشد که کودک بفهمد نمی‌تواند همه چیز را هم‌زمان داشته باشد؛ اما می‌تواند یاد بگیرد با آنچه دارد، بهترین انتخاب ممکن را انجام دهد.
منبع: خبرگزاری فارس
